Od Wojny Światów po powódź: krótka historia słuchowisk radiowych
Created with Sketch.

RADIO

Gramy 24h/7

POKAŻ WIĘCEJ
fot. materiały prasowe

Podobno radio to teatr wyobraźni. Jeśli tak, to słuchowiska są jego najważniejszymi przedstawieniami.

Kilka tygodni temu pisaliśmy wam o słuchowisku Topiel: Dom w głębi lasu autorstwa Jakuba Ćwieka. Ćwiek, pisarz znany polskim czytelnikom od lat, tym razem pokusił się o ciekawą formę poszerzenia opowiedzianej historii. W rezultacie najpierw do sklepów trafiła jego książka Topiel, a następnie autor dopisał jeszcze opowiadanie – czyli właśnie Dom w głębi lasu – które zostało przerobione przez Storytel na słuchowisko. Dla nas to tym ważniejszy tytuł, że obok znanych wam z niejednego filmu i serialu Józefa Pawłowskiego i Filipa Kosiora, w słuchowisku pojawiła się nasza ekipa z newonce.radio: Neen Nah, Sworo, Suwak i Kamil Szufladowicz. Wcielili się w postacie młodych ludzi, którzy utknęli na biwaku gdzieś w Kotlinie Kłodzkiej, odcięci od świata, gdy wokół szalały ulewy, a Polskę nawiedziła powódź tysiąclecia.

I jeśli już teraz, czytając powyższy opis, jesteście sobie w stanie to wszystko wyobrazić, to znaczy, że słuchowiska są dla was. To format, który jednocześnie daje trochę na tacy, ale pozostawia przy tym masę niedopowiedzeń.

Kiedy to wszystko się zaczęło? Historycy mediów wskazują na lata 20. minionego wieku, czyli złotą erę radia, coraz popularniejszego sprzętu w amerykańskich domach. W 1922 nowojorska rozgłośnia WGY rozpoczęła regularne transmisje sztuk teatralnych z udziałem kilku-kilkunastu aktorów. W jej ślad szybko poszli inni. Już w 1923 sztuki zaczęły powstawać bezpośrednio dla rozgłośni – przedtem korzystano z już istniejących – a rozgłośnie angażowały swoich słuchaczy, by ci pomagali w tworzeniu historii, które następnie usłyszą w radiu. Jak widać, audycje interaktywne to wcale nie jest wymysł naszych czasów.

Kto pamięta Złote czasy radia Woody’ego Allena? Bardzo fajny, nostalgiczny film, którego głównym bohaterem był zasłuchany w radiu 10-latek. Chłonął wszystko – historie o szpiegach, kosmitach, opowieści o najsłynniejszych gwiazdach Hollywood. I oczywiście słuchowiska radiowe, które kształtowały późniejszych wielkich artystów, w tym samego Allena. Słynny reżyser wielokrotnie opowiadał o tym, jak mocno w latach 30. i 40. był wkręcony w radiowe słuchowiska i tanią literaturę, gdzie dzieje Dzikiego Zachodu przeplatały się z mrożącymi krew w żyłach opowieściami science-fiction, z najeźdźcami atakującymi Ziemię. To bardzo budowało wyobraźnię – był tekst, byli bohaterowie, w radiu była też muzyka, ale już obraz należało sobie wymyślić samemu. Poza tym kiedy nie słuchać takich historii niż wtedy, gdy jest się dzieckiem i wszystko przeżywa się dwa razy mocniej?

fot. NY Daily News Archive

Chociaż… nie tylko dzieci potrafiły rzucić wszystko i zasłuchać się w radiowej historii. Pisaliśmy już o tym, jak młody Orson Welles (późniejszy reżyser filmu Obywatel Kane, uchodzącego za najlepszy w historii kina) nastraszył Amerykę słuchowiskiem na podstawie książki Wojna Światów. Ludzie myśleli, że to wszystko dzieje się naprawdę, a na Ziemię napadli kosmici; niektórzy podobno w panice wybiegali z domów i chowali się gdzieś po lasach.

O ile amerykańskie słuchowiska były w latach 30. oraz 40. nastawione mocno na rozrywkę, o tyle ich brytyjskie odpowiedniki sięgały raczej po klasykę. Dlatego w rozgłośni BBC leciały słuchowiska na podstawie Szekspira czy greckich dramatów antycznych. Ale i tam podczas II wojny światowej pojawiły się tzw. docu-dramas, czyli fabularyzowane słuchowiska dokumentalne; z reguły opiewały sukcesy naszych chłopców na froncie. No i były ku pokrzepieniu serc – pamiętajmy, że ludzie w tamtych czasach żyli w ciągłym strachu.

Po wojnie słuchowiska bardzo się sprofesjonalizowały. To już nie robione na szybko programy, ale regularne sztuki, których słuchał cały kraj; radio było wówczas dobrem powszechnie dostępnym, a telewizja masowo miała je podgryzać dopiero na przełomie lat 50. i 60. Angażowano tam wybitnych aktorów (BBC udało się nawet ściągnąć Laurence’a Oliviera – naprawdę najgrubsze nazwisko w kinie lat 40.), zatrudniano scenarzystów i reżyserów specjalnie pod te formaty. Często bardzo młodych, bo to oni najlepiej czuli konwencję. I często ci młodzi porobili później konkretne kariery w kinie. Jak reżyser Anthony Minghella, zdobywca Oscara za film Angielski pacjent. Albo dramaturg Tom Stoppard, autor Zakochanego Szekspira. Ale wtedy byli jeszcze na dorobku.

fot. Siegfried Pilz Getty Images

Czy telewizja zabiła słuchowiska radiowe? Jak widać po tym, co dzieje się dzisiaj – nie, ale trzeba też od razu dodać, że wprowadziła je w wieloletni, ciągnący się dopiero do czasów współczesnych stan uśpienia. W latach 60. każdy Brytyjczyk i Amerykanin miał już w domu telewizor, a skoro mamy dźwięk kontra dźwięk i obraz – wybór jest oczywisty. Dlatego gapiono się w telewizory aż do początku lat 80., kiedy w sumie… dalej się w nie gapiono, podłączywszy uprzednio odtwarzacze kaset wideo. Tak, te 50 lat to był okres absolutnej dominacji telewizji. Nie trzeba było już chodzić do kina, bo miało się je w domu. Nie musiano słuchać radiowych spikerów i domyślać się, kim są ci ludzie, bo telewizja dawała ich na wyciągnięcie ręki. Ale zarazem to wtedy słuchowiska rozwinęły się w krajach biedniejszych, gdzie telewizor był nadal dobrem luksusowym. 

Żeby nie szukać daleko – radia słuchano wówczas namiętnie w Polsce. W 1956 roku na antenie Polskiego Radia zadebiutowali Matysiakowie, słuchowisko o zwykłej, warszawskiej rodzinie, zamieszkałej na Powiślu. Cztery lata później rozgłośnia dorzuciła też W Jezioranach – tam też na pierwszym planie była rodzina, ale już wiejska; w końcu mieszkańcy mniejszych miejscowości nie musieli już identyfikować się tylko z mieszczuchami. I teraz uwaga, możecie się zaskoczyć, ale oba słuchowiska są emitowane do dziś, raz w tygodniu. Jeśli myślicie, że wchodzący w 31. rok życia Simpsonowie to wiekowa rzecz – powiedzcie o tym twórcom Matysiaków, którzy lecą w Polskim Radiu nieprzerwanie od 64 lat. Nie wiemy, czy istnieje ktoś, kto słucha od początku, ale jeśli tak, to chyba chcemy go poznać. My za dzieciaka słuchaliśmy powtórek podlanej wspaniałym czarnym humorem Rodziny Poszepszyńskich – to z kolei puszczano w Trójce.

Słuchowiska, choć nie na aż tak szeroką skalę jak pół wieku wcześniej, powróciły wraz z minioną dekadą. Ale już nie jako stricte audycje radiowe, a słuchowiska on demand, audiobooki czy po prostu podcasty. To oczywiście efekt popularności smartfonów. Co prawda przedtem wydawano słuchowiska czy audiobooki na płytach CD, ale ich głównymi odbiorcami byli kierowcy, którym nudziło się słuchanie radia na dłuższych trasach. Teraz każdy może posłuchać sobie książki albo słuchowiska, idąc do pracy, biegając, ćwicząc na siłowni… no, wszędzie. Światowym hitem okazało się słuchowisko na podstawie książki Nigdziebądź Neila Gaimana, zresztą generalnie fantastyka i horrory trzymają się w tej formule bardzo mocno, bo inaczej działa na wyobraźnię jakieś straszydło, a inaczej historia rodzinnych dramatów. Dlatego bardzo popularne były stylizowane na retro podcasty typu Welcome To Night Vale, czyli miks horroru i opowieści o nadprzyrodzonych zjawiskach. Co nie znaczy, że inne gatunki były przez twórców słuchowisk pomijane.

Taką opowieścią grozy jest właśnie Topiel: Dom w głębi lasu, której możecie posłuchać na platformie Storytel. Polecamy – zwłaszcza w tak suche lato przyda się i trochę deszczu, i dreszczu.

tekst powstał przy współpracy z marką Storytel

#Storytel
#Topiel: Dom w głębi lasu
POKAŻ KOMENTARZE

Najnowsze

Grafika do artykułu: W piątek na ulicach Polski odbędzie się Młodzieżowy Strajk Klimatyczny. Dołączacie?

W piątek na ulicach Polski odbędzie się Młodzieżowy Strajk Klimatyczny. Dołączacie?

25 września na stołecznym Placu Na Rozdrożu wystartuje Młodzieżowy Strajk Klimatyczny. Ale nie tylko tam - tłumy aktywistów wyjdą na ...

#Młodzieżowy Strajk Klimatyczny
Grafika do artykułu: 5 wyróżnień dla Gonciarza, jedna dla rapowego klipu – poznaliśmy nominacje do Grand Video Awards!

5 wyróżnień dla Gonciarza, jedna dla rapowego klipu – poznaliśmy nominacje do Grand Video Awards!

W 11 kategoriach nominowano 54 pozycje. Rzucamy okiem na listę - zdecydowanie jest w czym wybrać.

#Grand Video Awards
Grafika do artykułu: Sorry Millie, nie tym razem – okropnie wynudziła nas ta Enola Holmes

Sorry Millie, nie tym razem – okropnie wynudziła nas ta Enola Holmes

Może i będzie to film, który będzie ważny dla młodszego widza. Może. Ale nie da się nie dostrzec kilku wad, które stawiają Enolę Hol ...

#Enola Holmes
Grafika do artykułu: Premium, ale w przystępnej cenie. Galaxy S20 Fan Edition może być najpopularniejszym modelem Samsunga

Premium, ale w przystępnej cenie. Galaxy S20 Fan Edition może być najpopularniejszym modelem Samsunga

Diabeł tkwi w szczegółach. A szczegóły są w przypadku tego modelu naprawdę istotne.

#Samsung Galaxy S20 Fan Edition
Grafika do artykułu: To już pewne: będzie sequel jednego z naszych ulubionych netfliksowych horrorów

To już pewne: będzie sequel jednego z naszych ulubionych netfliksowych horrorów

Netflix przedstawił kolejną zapowiedź Nawiedzonego dworu w Bly. Premiera już niedługo. Strach się bać.

#Nawiedzony dom na wzgórzu
#Netflix
Grafika do artykułu: Reżyser Asymetrii odlatuje. Nie pokaże filmu w kinach, bo: „tylko świnie siedzą w kinie w maseczkach”

Reżyser Asymetrii odlatuje. Nie pokaże filmu w kinach, bo: „tylko świnie siedzą w kinie w maseczkach”

Po Symetrii wydawało nam się, że mamy nowe, ważne nazwisko kina autorskiego. Tymczasem K ...

#Konrad Niewolski
#Asymetria
Grafika do artykułu: Rocket League przechodzi na model free-to-play i z tej okazji crossuje się z… Fortnite

Rocket League przechodzi na model free-to-play i z tej okazji crossuje się z… Fortnite

Jeśli nie macie planów na weekend, to być może właśnie je znaleźliście. Nie ma nic lepszego od gry w piłkę z udziałem samochodów, pr ...

#Rocket League
#Fortnite
Grafika do artykułu: 6 polskich nierapowych piosenek, które były i są mocnymi komentarzami politycznymi

6 polskich nierapowych piosenek, które były i są mocnymi komentarzami politycznymi

Trochę zaskoczył nas aż taki szum wokół Polskiego tanga - wydawało się, że gdzie jak gdzie, ale w polskiej muzyce politycznych, czy ...

#Fisz
#Kazik
#Krzysztof Zalewski
Grafika do artykułu: W którym miejscu znajduje się teraz streetwear? O tym opowiedzieli nam Instabaks, Kuuuubs, Aly i Paweł Grail

W którym miejscu znajduje się teraz streetwear? O tym opowiedzieli nam Instabaks, Kuuuubs, Aly i Paweł Grail

Z jednej strony wbija na wybiegi, a z drugiej przechodzi ogromne zmiany, które trwale zm ...

#2020
#Streetwear
#Virgil Abloh
Grafika do artykułu: asthma tańczy Polskie Tango do Brygady Kryzys, a to dopiero początek!

asthma tańczy Polskie Tango do Brygady Kryzys, a to dopiero początek!

Kilka tygodni po tym jak społeczny rant Taco Hemingwaya na beacie Lanka stał się hymnem przedwyborczej gorączki - georadary wskazały ...

#asthma
POKAŻ WIĘCEJ

Szanowny Użytkowniku,

W związku z wejściem w życie 25 maja 2018 roku nowych przepisów dotyczących ochrony danych osobowych (RODO), pragniemy przypomnieć Ci podstawowe informacje z zakresu przetwarzania danych dostarczanych przez Ciebie podczas korzystania z naszego serwisu. Klikając w przycisk z napisem „W PORZĄDKU”, potwierdzasz, że zgadzasz się na wymienione niżej działania.

W PORZĄDKU

Cookies, czyli ciasteczka

Wraz z naszymi partnerami wykorzystujemy pliki cookies, potocznie zwane ciasteczkami, oraz inne pokrewne technologie. Mają one na celu zapewnienie Twojego bezpieczeństwa i udoskonalanie naszego serwisu poprzez wykorzystanie danych w celach analitycznych. Zakres wykorzystywania plików cookies możesz określić w preferencjach przeglądarki. Jeśli nie wprowadzisz zmian ustawień, informacje te mogą być zapisywane w pamięci Twojego urządzenia.

Pragniemy Cię zapewnić, że przechowywane przez nas dane osobowe są bezpieczne. Ich administratorem jest firma Skills Warsaw Michał Michalski z siedzibą w 00-161 Warszawa, ul. Anielewicza 9/25. Twoje dane osobowe są przetwarzane na zasadzie dobrowolności i będą przetwarzane tylko tak długo, jak długo są niezbędne do realizowania ww. celów lub do momentu, gdy wyrazisz skuteczny sprzeciw wobec ich przetwarzania. Co ważne, dostęp do nich ma tylko wyznaczony inspektor, a Tobie przysługuje prawo żądania dostępu do treści danych, ich usunięcia, ograniczenia przetwarzania oraz przenoszenia. Masz też prawo do wniesienia sprzeciwu wobec przetwarzania danych na podstawie uzasadnionego interesu z przyczyn uzasadnionych Twoją szczególną sytuacją. Gdy uznasz, że firma Skills Warsaw Michał Michalski narusza przepisy Rozporządzenia RODO, masz prawo wnieść skargę do organu nadzorczego zajmującego się ochroną danych osobowych.

okiPopupPlugin-close